Petervandenburg » Specials » Doopsgezinden
Petervandenburg: Informatie van A tot Z

Doopsgezinden in Noordwest-Groningen

Doopsgezinden in Noordwest-Groningen In het artikel Drie gereformeerde kerken in Ulrum (Infonu.nl→Kunst en Cultuur→Geschiedenis) komt naar voren dat er al met al vier protestantse kerken zijn in het dorp. Dat is inclusief de Hervormde Gemeente, die in volgorde van ontstaan aan de drie voorafgaat en waarvan de leden nog altijd samenkomen in het historische kerkgebouw van middeleeuwse oosprong. Ooit was er ook nog een doopsgezinde gemeente, maar dat is nu al meer dan 200 jaar geschiedenis.

Doopsgezinden

Doopsgezinden, dopersen, mennonieten, mennisten: vier namen voor aanhangers van een en dezelfde protestants-christelijke geloofsgemeenschap. De naam gaat terug op Menno Simons(1496-1561), de Friese pastoor uit Witmarsum die met de Reformatie meeging. Menno werd de leider van het pacifistische restant der wederdopers (anabaptisten) na de val van Munster in 1535. (Munster was het bolwerk geweest van de revolutionaire, militante wederdopers).

Dat Menno Simons omstreeks 1540 predikte en doopte in Stad en Ommelanden zal wel een van de oorzaken zijn van het feit dat de dopersen in de provincie Groningen sindsdien veel aanhang verwierven. Nog in 1595 was er, op de eerste synode der gereformeerden die in Groningen werd gehouden sprake van de ‘dageljks aanzwellenden droesem der Anabaptisten’. Die toename was de gereformeerden (hervormden), die sinds de zogenaamde Reductie van 1594 ook in Groningen de bevoorrechte kerk vormden, een doorn in het oog. Ze deden dan ook hun uiterste best de dopersen het leven zo onaangenaam mogelijk te maken.

Toch zagen Menno’s volgelingen in de moeilijke positie waarin ze nog geruime tijd verkeerden, blijkbaar geen reden tot eendrachtig optreden: de tweede helft van de zestiende, en trouwens ook het grootste deel der zeventiende eeuw, was een tijd van onderlinge onenigheid, twisten en scheuringen. Dit verschijnsel werd veroorzaakt door het individualisme en de strenge handhaving der tucht, die zo kenmerkend waren voor deze protestanten.

Strenge doopsgezinden

Zo ontstond er een diversiteit aan richtingen, variërend van heel ruimdenkend tot uiterst behoudend en streng. De zogenaamde Oude Vlamingen stonden in dat spectrum aan de uiterst strenge kant. Ze waren zeer conservatief in gebruiken en orthodox in de leer (van Menno). (Zie ook)

De geschiedenis van haar ontstaan voert ons terug naar het jaar 1557, toen onder de doopsgezinden een twist ontstond over de toepassing van de kerkelijke ban. De strenge partij zegevierde. Een tiental jaren later ontstond er weer een conflict. Doopsgezinden die vanuit Vlaanderen naar de Noordelijke Nederlanden waren gevlucht, kwamen toen met Friezen in conflict over kleding en levenshouding. Zowel de Friezen als de Vlamingen hadden zo hun aanhangers en weldra waren 'Friezen'en 'Vlamingen' geen geografische aanduidelingen meer, maar partijnamen. Beide groepen konden de eenheid ook niet bewaren: zij scheurden beide in (conservatieve) 'ouden' en (meer liberale) 'jongen'. De splitsingen (en enkele herenigingen) hielden nog enige tijd aan en wedra was er een haast onontwarbare kluwen van doperse groepen en groepjes ontstaan.

Maar men probeerde ook wel tot hereniging te komen. In 1628 bijvoorbeeld werd er in Middelstum (Groningen) vergaderd over een hereniging van ‘Friezen’ en Vlamingen'. Dat ging niet echt goed, in die zin dat een deel van de Vlamingen niet wilde herenigen; dat deel scheidde zich af onder leiding van Jan Luies, 'Bisscop der Mennisten uyt der Marna’. Jan Luies en zijn volgelingen heetten toen 'Oude Vlamingen'. Omdat ze hun sociëteits-vergaderingen in de stad Groningen hielden werden ze ook wel 'Groninger Oude VLamingen' genoemd. Of Jan Luies ook inderdaad uit de Marne (Noordwest-Groningen) kwam, is niet zeker, maar in ieder geval had hij in die regio veel aanhangers . Bekend is dat er plm. 1640 Oud-Vlaamse groepen bestonden in Vliedorp (Houwerzijl), Leens en Kloosterburen.

Hoe het met die strenge doopsgezinden in Noordwest-Groningen verder ging, leest u in het artikel Oude Vlamingen in Noordwest-Groningen (zie hieronder).
Doopsgezinden en gereformeerden

Doopsgezinden en gereformeerden

In het artikel Oude Vlamingen in Noordwest-Groningen (zie www.Infonu.nl) komt het veronderstelde verband tussen de ‘strenge’ doopsgezinden en het ontstaan van de Afscheiding in Ulrum in 1834 aan de or…
Doopsgezinden in Ulrum en Houwerzijl: Getalsvermindering

Doopsgezinden in Ulrum en Houwerzijl: Getalsvermindering

In het artikel Oude Vlamingen in Ulrum en Houwerzijl (infonu.nl) is er sprake van een opvallende achteruitgang in aantal leden bij de doopsgezinden, vooral in de achttiende eeuw. Dat gold ook voor de…
Doopsgezinden op Ameland

Doopsgezinden op Ameland

De protestantse richting der doopsgezinden is vanaf het begin (medio 16e eeuw) ruim vertegenwoordigd op Ameland. Zoals gold voor alle doopsgezinden in de 16e - 19e eeuw in Nederland, waren ze verdeeld…
Kerkhof Vliedorp - 'Olle Weem'

Kerkhof Vliedorp - 'Olle Weem'

Alles wat er tegenwoordig nog rest van Vliedorp (bij Houwerzijl, NW-Groningen) is het kerkhof, gelegen op de wierde (terp). Eens stond er ook de kerk (van Houwerzijl/Vliedorp) en de pastorie-boerderij…
Oude Vlamingen in Noordwest-Groningen (Ulrum-Houwerzijl)

Oude Vlamingen in Noordwest-Groningen (Ulrum-Houwerzijl)

De doopsgezinde gemeenschappen van de 'Amish', in vooral Amerika en Canada, genieten een zekere bekendheid. Minder bekend is dat ook in ons land vergelijkbare 'strenge' doperse gemeenschappen hebben b…
Gepubliceerd door Petervandenburg op 04-03-2010, laatst gewijzigd op 11-05-2017. Het auteursrecht van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.